Ganesh Chaturthi 2026 આ વર્ષે સોમવાર, 14 સપ્ટેમ્બરના રોજ ઉજવાશે, અને આ સાથે જ દસ દિવસના ભવ્ય ગણેશોત્સવની શરૂઆત થાય છે, જે 25 સપ્ટેમ્બર, શુક્રવારના રોજ અનંત ચતુર્દશીના દિવસે ગણેશ વિસર્જન સાથે પૂર્ણ થશે. Gujarati Calendar 2026 Ganesh Chaturthi પ્રમાણે જોઈએ તો આ પર્વ ભાદરવા મહિનાની સુદ ચોથે આવે છે, જેને પંચાંગની ભાષામાં Bhadrapada Shukla Chaturthi કહેવાય છે. આ લેખમાં અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ સહિત ગુજરાતના શહેરો માટે મધ્યાહ્ન મુહૂર્ત, સ્થાપના વિધિ, વ્રત કથા અને વિસર્જન સુધીની સંપૂર્ણ માહિતી સરળ ભાષામાં આપવામાં આવી છે.
ટૂંકમાં મુખ્ય માહિતી
| વિગત | માહિતી |
|---|---|
| તહેવારનો દિવસ | સોમવાર, 14 સપ્ટેમ્બર, 2026 |
| ગુજરાતી તિથિ | ભાદરવા સુદ ચોથ (Bhadrapada Shukla Chaturthi) |
| વિક્રમ સંવત | 2083 |
| ચોથ તિથિ પ્રારંભ | 14 સપ્ટેમ્બર, સવારે 7:06 વાગ્યે |
| ચોથ તિથિ સમાપ્ત | 15 સપ્ટેમ્બર, સવારે 7:44 વાગ્યે |
| મધ્યાહ્ન સ્થાપના મુહૂર્ત (અમદાવાદ) | સવારે 11:21 થી બપોરે 1:49 |
| ગણેશ વિસર્જન (અનંત ચતુર્દશી) | શુક્રવાર, 25 સપ્ટેમ્બર, 2026 |
14 તારીખે જ કેમ, 15એ કેમ નહીં?
હિન્દુ પંચાંગમાં કોઈ તિથિ સૂર્યોદય સમયે કઈ છે એના કરતાં, એ દિવસના “મધ્યાહ્ન કાળ” (બપોરના સમય) દરમિયાન કઈ તિથિ પ્રવર્તમાન છે એ જોઈને Ganesh Chaturthi ની ચોક્કસ તારીખ નક્કી થાય છે — કારણ કે શાસ્ત્રો પ્રમાણે ગણેશજીનો જન્મ મધ્યાહ્ન કાળે થયો હતો. 2026માં ચોથ તિથિ 14 સપ્ટેમ્બરે સવારે 7:06 વાગ્યે શરૂ થઈને એ આખા દિવસના મધ્યાહ્ન સમય દરમિયાન ચાલુ રહે છે, જ્યારે 15 સપ્ટેમ્બરે તિથિ સવારે 7:44 વાગ્યે જ પૂરી થઈ જાય છે — એટલે કે એ દિવસનું મધ્યાહ્ન શરૂ થાય એ પહેલાં જ તિથિ સમાપ્ત થઈ ગઈ હોય છે. આ જ કારણથી સ્થાપના અને પૂજા માટે 14 સપ્ટેમ્બર જ શાસ્ત્રસંમત તારીખ ગણાય છે, ભલે તિથિ ટેકનિકલી 15 તારીખની વહેલી સવાર સુધી લંબાય.
શહેર પ્રમાણે મધ્યાહ્ન મુહૂર્ત — ગુજરાત અને અન્ય શહેરો
મધ્યાહ્ન મુહૂર્તનો ચોક્કસ સમય શહેરના સૂર્યોદય-સૂર્યાસ્ત પ્રમાણે થોડો બદલાય છે, એટલે ગુજરાતના જુદા જુદા શહેરોમાં પણ થોડી મિનિટોનો ફરક રહે છે:
| શહેર | મધ્યાહ્ન મુહૂર્ત, 14 સપ્ટેમ્બર 2026 |
|---|---|
| અમદાવાદ | સવારે 11:21 – બપોરે 1:49 |
| સુરત | અમદાવાદ કરતાં લગભગ 5-10 મિનિટ વહેલું |
| વડોદરા | અમદાવાદ કરતાં લગભગ 5-10 મિનિટ વહેલું |
| રાજકોટ | અમદાવાદ કરતાં લગભગ 5-10 મિનિટ મોડું |
| મુંબઈ | સવારે 11:20 – બપોરે 1:48 |
| પુણે | સવારે 11:16 – બપોરે 1:44 |
| દિલ્હી | સવારે 11:02 – બપોરે 1:31 |
નોંધ: અમદાવાદ, મુંબઈ, પુણે અને દિલ્હીના સમય પ્રમાણભૂત પંચાંગ સ્રોતો પરથી લેવાયેલા છે. સુરત, વડોદરા અને રાજકોટના સમય અમદાવાદના આધારે અંદાજિત છે (પૂર્વ-પશ્ચિમ રેખાંશના તફાવતને કારણે) — ચોક્કસ મિનિટ સુધીની ચોકસાઈ માટે તમારા શહેરનું સ્થાનિક પંચાંગ જોવું અથવા કુળપુરોહિતની સલાહ લેવી શ્રેષ્ઠ રહેશે.
ગણેશજીના જન્મની કથા
પૌરાણિક કથા પ્રમાણે, પાર્વતીજીએ સ્નાન કરતી વખતે દ્વારપાળ તરીકે રક્ષણ કરવા માટે હળદરની પેસ્ટમાંથી એક બાળકનું સર્જન કરી એમાં પ્રાણ ફૂંક્યા — એ બાળક એટલે ગણેશજી. શિવજી પાછા આવ્યા ત્યારે આ અજાણ્યા બાળકે એમને અંદર જવાની ના પાડી, અને ગુસ્સામાં આવીને શિવજીએ બાળકનું મસ્તક ધડથી અલગ કરી નાખ્યું. પાર્વતીજીના દુઃખને શાંત કરવા શિવજીએ પછી હાથીના બચ્ચાનું મસ્તક લગાડીને બાળકને ફરી જીવિત કર્યો અને એને તમામ દેવોમાં સૌપ્રથમ પૂજનીય હોવાનું વરદાન આપ્યું. આ જ કારણથી કોઈપણ શુભ કાર્યની શરૂઆતમાં સૌથી પહેલાં ગણેશજીની પૂજા કરવામાં આવે છે.
ચતુર્થીની રાત્રે ચંદ્ર કેમ ન જોવો?
એક જૂની માન્યતા પ્રમાણે ચંદ્રદેવે એક વખત ગણેશજીના દેખાવની મજાક ઉડાવી હતી, જેના કારણે ગણેશજીએ એમને શ્રાપ આપ્યો હતો. એટલે ભાદરવા સુદ ચોથની રાત્રે ચંદ્ર જોવો અશુભ મનાય છે. જો ભૂલથી ચંદ્ર દેખાઈ જાય, તો ખોટા આરોપોથી બચવા માટે શ્યમંતક મણિની કથા સાંભળવાની અથવા વાંચવાની પરંપરા છે.
સ્થાપનાથી વિસર્જન સુધી: ગણેશોત્સવના દસ દિવસ
ગણેશજીની મૂર્તિ ઘરમાં કેટલા દિવસ રાખવી એ દરેક પરિવારની પોતાની પરંપરા પર આધાર રાખે છે — પૂરા દસ દિવસ રાખવા જરૂરી નથી:
| સમયગાળો | વિસર્જનનો દિવસ |
|---|---|
| દોઢ દિવસ | 15 સપ્ટેમ્બરે સવારે |
| 3 દિવસ | 16 સપ્ટેમ્બર |
| 5 દિવસ | 18 સપ્ટેમ્બર |
| 7 દિવસ | 20 સપ્ટેમ્બર |
| પૂરા 10 દિવસ | 25 સપ્ટેમ્બર (અનંત ચતુર્દશી) |
જાહેર મંડળો અને મોટા સાર્વજનિક ગણેશ ઉત્સવો સામાન્ય રીતે પૂરા દસ દિવસ ઉજવણી કરે છે અને છેલ્લા દિવસે “ગણપતિ બાપ્પા મોરયા”ના નારા સાથે ભવ્ય શોભાયાત્રા કાઢીને મૂર્તિનું વિસર્જન કરવામાં આવે છે.
ગણેશ સ્થાપના પૂજા વિધિ – સ્ટેપ બાય સ્ટેપ
- જગ્યા તૈયાર કરો – મુહૂર્ત શરૂ થાય એ પહેલાં ઊંચાઈવાળું, સુશોભિત આસન તૈયાર રાખો.
- મૂર્તિનું સ્નાન – માટીની અથવા પર્યાવરણ-મૈત્રીપૂર્ણ મૂર્તિને પંચામૃતથી અને પછી શુદ્ધ પાણીથી સ્નાન કરાવો.
- પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા – મંત્રોચ્ચાર સાથે મૂર્તિમાં પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવે છે, જે સામાન્ય રીતે પુરોહિત દ્વારા કરાવવામાં આવે છે.
- ષોડશોપચાર પૂજા – ફૂલ, દુર્વા, સિંદૂર અને ધૂપ-દીપથી સોળ પ્રકારની વિધિવત પૂજા કરવામાં આવે છે.
- મોદકનો ભોગ – ગણેશજીના પ્રિય મોદક તથા અન્ય પ્રસાદ અર્પણ કરવામાં આવે છે.
- આરતી – પૂજાના અંતે આરતી કરવામાં આવે છે, અને મૂર્તિ ઘરમાં રહે ત્યાં સુધી રોજ સવાર-સાંજ આરતી કરવાની પરંપરા છે.
પર્યાવરણ-મૈત્રીપૂર્ણ ગણેશોત્સવ
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ (POP)ની બનેલી અને કૃત્રિમ રંગોથી રંગેલી મૂર્તિઓ પાણીમાં સરળતાથી ઓગળતી નથી અને નદી-તળાવોના પ્રદૂષણનું મોટું કારણ બને છે. એટલે માટીની (શાડુ માટી) મૂર્તિ, કુદરતી રંગો અને ઘરે જ ડોલ કે ટબમાં વિસર્જન કરવાનો વિકલ્પ વધુને વધુ લોકપ્રિય બની રહ્યો છે. ઘણી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો હવે ખાસ કૃત્રિમ તળાવોની વ્યવસ્થા પણ કરે છે જેથી કુદરતી જળસ્રોતો પર અસર ઓછી થાય.
ગુજરાતમાં ગણેશ ચતુર્થીની ઉજવણી
પરંપરાગત રીતે ગણેશોત્સવ મહારાષ્ટ્રનો સૌથી મોટો તહેવાર ગણાય છે, પણ છેલ્લા બે-ત્રણ દાયકામાં ગુજરાતમાં પણ, ખાસ કરીને સુરત, વડોદરા અને અમદાવાદમાં, જાહેર ગણેશ મંડળોની સંખ્યા ઝડપથી વધી છે. સુરતમાં કાપડ અને હીરા બજારના વેપારીઓ તથા ત્યાં વસતા મહારાષ્ટ્રીયન સમુદાયના યોગદાનથી ભવ્ય પંડાલ અને શોભાયાત્રાઓ યોજાય છે, જ્યારે અમદાવાદ અને વડોદરામાં પણ સોસાયટી અને શેરી-મંડળ સ્તરે નાના-મોટા ગણેશ ઉત્સવો ઉજવાય છે. મોટા ભાગના ગુજરાતી ઘરોમાં દોઢ કે ત્રણ દિવસનું સાદું સ્થાપન વધુ પ્રચલિત છે, જ્યારે જાહેર મંડળો પૂરા દસ દિવસની ઉજવણી કરે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
Ganesh Chaturthi 2026 ક્યારે છે? સોમવાર, 14 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ.
અમદાવાદમાં મધ્યાહ્ન મુહૂર્ત શું છે? 14 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ સવારે 11:21 થી બપોરે 1:49 વાગ્યા સુધી.
ગણેશ વિસર્જન ક્યારે છે? મુખ્ય વિસર્જન (અનંત ચતુર્દશી) શુક્રવાર, 25 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ છે, જોકે ઘણા પરિવારો દોઢ, 3, 5 કે 7 દિવસ પછી પણ વિસર્જન કરે છે.
Gujarati Calendar 2026 Ganesh Chaturthi કઈ તિથિએ આવે છે? ભાદરવા સુદ ચોથ (Bhadrapada Shukla Chaturthi), વિક્રમ સંવત 2083ના રોજ.
ચતુર્થીની રાત્રે ચંદ્ર કેમ ન જોવો જોઈએ? ચંદ્રદેવે ગણેશજીની મજાક ઉડાવી હોવાથી શ્રાપિત થયા હતા, એટલે એ રાત્રે ચંદ્ર જોવો અશુભ મનાય છે; ભૂલથી જોવાય તો શ્યમંતક મણિની કથા સાંભળવાની પરંપરા છે.
Vinayaka Chaturthi અને Ganesh Chaturthi એક જ છે? હા, વિનાયક ચતુર્થી, વિનાયગર ચતુર્થી અને ગણેશ ચતુર્થી — આ બધા એક જ પર્વના જુદા જુદા પ્રાદેશિક નામ છે.