Gujarati Calendar 2026: વર્ષ 2026 ગુજરાતી પરિવારો માટે થોડું ખાસ છે — એક જ અંગ્રેજી કૅલેન્ડર વર્ષમાં બે અલગ-અલગ વિક્રમ સંવત (2082 અને 2083) આવે છે, અને દિવાળીના બરાબર બીજા દિવસે નવું વર્ષ બેસી જાય છે. અંગ્રેજી કેલેન્ડરથી તદ્દન અલગ રીતે ચાલતું ગુજરાતી પંચાંગ ચંદ્ર અને સૂર્ય, બંનેની ગતિ પર આધારિત હોવાથી દર વર્ષે તહેવારોની તારીખ બદલાતી રહે છે. આ લેખમાં 2026ના તમામ મહિનાના તહેવારો, વ્રત-એકાદશી, લગ્ન મુહૂર્ત અને ગુજરાતી નવા વર્ષની માહિતી — શક્ય હોય ત્યાં વર્તમાન પંચાંગ સ્ત્રોતો સાથે ક્રોસ-ચેક કરીને — એક જ જગ્યાએ આપવામાં આવી છે.
ઝડપી માહિતી: 2026નું વર્ષ એક નજરમાં
| વિગત | તારીખ |
|---|---|
| ઉત્તરાયણ (મકરસંક્રાંતિ) | 14 જાન્યુઆરી |
| મહાશિવરાત્રિ | 15 ફેબ્રુઆરી |
| હોળિકા દહન (ગુજરાત) | 2 માર્ચ (સાંજ) |
| ધુળેટી | 4 માર્ચ |
| હનુમાન જયંતિ | 2 એપ્રિલ |
| અક્ષય તૃતીયા | 19 એપ્રિલ |
| રક્ષાબંધન | 28 ઓગસ્ટ |
| જન્માષ્ટમી | 3–4 સપ્ટેમ્બર |
| ગણેશ ચતુર્થી | 14 સપ્ટેમ્બર |
| નવરાત્રી પ્રારંભ | 11 ઓક્ટોબર |
| દશેરા | 20 ઓક્ટોબર |
| ધનતેરસ | 6 નવેમ્બર |
| દિવાળી | 8 નવેમ્બર |
| બેસ્તુ વર્ષ (ગુજરાતી નવું વર્ષ, વિ.સં. 2083 પ્રારંભ) | 9 નવેમ્બર |
ગુજરાતી પંચાંગ પાછળનું વિજ્ઞાન: ‘પંચાંગ’ શબ્દનો અર્થ શું?
‘પંચાંગ’ શબ્દ સંસ્કૃતના ‘પંચ’ (પાંચ) અને ‘અંગ’ (ભાગ) પરથી બન્યો છે. પરંપરાગત ભારતીય કેલેન્ડરમાં દરેક દિવસ માટે પાંચ ઘટકોની ગણતરી કરવામાં આવે છે:
- તિથિ – ચંદ્રની કળા પર આધારિત ચંદ્ર-દિવસ
- વાર – અઠવાડિયાનો દિવસ (સોમ, મંગળ વગેરે)
- નક્ષત્ર – ચંદ્ર જે તારામંડળમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હોય તે
- યોગ – સૂર્ય અને ચંદ્રની સંયુક્ત કોણીય સ્થિતિ
- કરણ – એક તિથિનો અડધો ભાગ
અંગ્રેજી કેલેન્ડર ફક્ત સૂર્યની પરિક્રમા પર ચાલે છે (સૌર પદ્ધતિ), જ્યારે ગુજરાતી પંચાંગ ચંદ્ર મહિનાઓને સૂર્ય વર્ષ સાથે સંતુલિત કરે છે (લૂનીસોલર પદ્ધતિ). આ જ કારણથી 15 ઓગસ્ટ કે 25 ડિસેમ્બર જેવી તારીખો દર વર્ષે નિશ્ચિત રહે છે, પણ દિવાળી, હોળી કે રક્ષાબંધન જેવા તહેવારો દર વર્ષે 10-20 દિવસ આગળ-પાછળ થતા રહે છે.
વર્ષ 2026: વિક્રમ સંવત 2082 થી 2083 સુધીની સફર
ગુજરાતી પંચાંગ વિક્રમ સંવત પર ચાલે છે, જેની શરૂઆત ઈ.સ. પૂર્વે 57માં થઈ હોવાનું મનાય છે — એટલે તેમાં અંગ્રેજી વર્ષ કરતાં આશરે 57 વર્ષનો ફરક પડે છે. પણ ગુજરાતી નવું વર્ષ 1 જાન્યુઆરીએ નહીં, દિવાળીના બીજા દિવસે શરૂ થતું હોવાથી, દરેક અંગ્રેજી કૅલેન્ડર વર્ષમાં બે અલગ-અલગ સંવત આવે છે:
| ગાળો | વિક્રમ સંવત |
|---|---|
| 1 જાન્યુઆરી – 8 નવેમ્બર 2026 | 2082 |
| 9 નવેમ્બર – 31 ડિસેમ્બર 2026 | 2083 |
આનો સીધો વ્યવહારુ અર્થ એ કે જો તમે જાન્યુઆરીથી નવેમ્બરની શરૂઆત સુધી કોઈ ધાર્મિક વિધિ, કંકોત્રી કે ચોપડામાં સંવત લખો, તો તે 2082 લખાશે; 9 નવેમ્બર પછી લખાતું કંઈ પણ સંવત 2083 ગણાશે. વેપારી પરિવારો માટે આ તારીખ ખાસ યાદ રાખવા જેવી છે, કારણ કે નવા ચોપડાનું પૂજન આ જ સંક્રમણ-બિંદુ પર થાય છે.
ગુજરાતી પંચાંગના 12 મહિના
અંગ્રેજી કેલેન્ડરની જેમ ગુજરાતી પંચાંગમાં પણ 12 મહિના હોય છે, પણ તેમની ગણતરી ચંદ્રની કળા (અમાસથી અમાસ) પ્રમાણે થાય છે:
ચૈત્ર → વૈશાખ → જેઠ → અષાઢ → શ્રાવણ → ભાદરવો → આસો → કારતક → માગશર → પોષ → મહા → ફાગણ
મોટા ભાગના ઉત્તર ભારતીય રાજ્યોમાં નવું વર્ષ ચૈત્ર મહિનાથી ગણાય છે, પણ ગુજરાત, કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં કારતક મહિનાના પહેલા દિવસથી — એટલે કે દિવાળી પછીના દિવસથી — નવું વર્ષ ગણવાની પરંપરા સદીઓ જૂની છે, અને તેનો વેપારી સમુદાયના ચોપડા-પૂજનની પ્રથા સાથે ઊંડો સંબંધ છે.
2026ના તમામ મુખ્ય તહેવારો — મહિનાવાર સંપૂર્ણ યાદી
નીચેનું કોષ્ટક સામાન્ય ભારતીય માનક સમય (અમદાવાદ/નવી દિલ્હી ધોરણે) અને ઉદયા તિથિ પદ્ધતિ પર આધારિત છે. તિથિ-સંક્રમણના દિવસોમાં શહેરો વચ્ચે ક્યારેક 1 દિવસનો ફરક શક્ય છે — આનું કારણ આગળ એક અલગ સેક્શનમાં સમજાવ્યું છે.
| મહિનો | તારીખ (2026) | તહેવાર / પ્રસંગ |
|---|---|---|
| જાન્યુઆરી | 14 | ઉત્તરાયણ (મકરસંક્રાંતિ) |
| જાન્યુઆરી | 15 | વાસી ઉત્તરાયણ |
| જાન્યુઆરી | 23 | વસંત પંચમી |
| જાન્યુઆરી | 30 | વિશ્વકર્મા જયંતિ (માઘ, પરંપરાગત) |
| ફેબ્રુઆરી | 15 | મહાશિવરાત્રિ |
| માર્ચ | 2 (સાંજ) | હોળિકા દહન — ગુજરાત-મહારાષ્ટ્ર* |
| માર્ચ | 4 | ધુળેટી (રંગવાળી હોળી) |
| માર્ચ | 20 | ગુડી પડવો / ચૈત્ર નવરાત્રી પ્રારંભ |
| માર્ચ | 27 | રામનવમી |
| માર્ચ | 31 | મહાવીર જયંતિ |
| એપ્રિલ | 2 | હનુમાન જયંતિ (ચૈત્ર પૂનમ) |
| એપ્રિલ | 19 | અક્ષય તૃતીયા (અખાત્રીજ) |
| મે | 16 | શનિ જયંતિ |
| જૂન | 25 | નિર્જળા એકાદશી |
| જુલાઈ | 15 | અષાઢી બીજ (જગન્નાથ રથયાત્રા) |
| જુલાઈ | 29 | ગુરુ પૂર્ણિમા |
| ઓગસ્ટ | 15 | સ્વતંત્રતા દિવસ |
| ઓગસ્ટ | 16 | પારસી નવું વર્ષ (પતેતી) |
| ઓગસ્ટ | 28 | રક્ષાબંધન |
| ઓગસ્ટ | 31 | બોળ ચોથ |
| સપ્ટેમ્બર | 1 | નાગ પાંચમ |
| સપ્ટેમ્બર | 2 | રાંધણ છઠ |
| સપ્ટેમ્બર | 3 | શીતળા સાતમ / જન્માષ્ટમી (સ્માર્ત) |
| સપ્ટેમ્બર | 4 | જન્માષ્ટમી (વૈષ્ણવ/ISKCON) |
| સપ્ટેમ્બર | 14 | ગણેશ ચતુર્થી |
| સપ્ટેમ્બર | 15 | સંવત્સરી (જૈન પર્યુષણ પર્વ) |
| સપ્ટેમ્બર | 17 | વિશ્વકર્મા પૂજા (કન્યા સંક્રાંતિ) |
| સપ્ટેમ્બર | 25 | અનંત ચૌદસ / ગણેશ વિસર્જન |
| ઓક્ટોબર | 2 | ગાંધી જયંતિ |
| ઓક્ટોબર | 11 | નવરાત્રી પ્રારંભ (ઘટસ્થાપન) |
| ઓક્ટોબર | 18 | દુર્ગા અષ્ટમી |
| ઓક્ટોબર | 19 | મહાનવમી |
| ઓક્ટોબર | 20 | દશેરા (વિજયાદશમી) |
| ઓક્ટોબર | 25 | શરદ પૂર્ણિમા |
| ઓક્ટોબર | 31 | સરદાર પટેલ જયંતિ |
| નવેમ્બર | 5 | વાઘ બારસ |
| નવેમ્બર | 6 | ધનતેરસ |
| નવેમ્બર | 8 | દિવાળી (લક્ષ્મી પૂજા / ચોપડા પૂજન) |
| નવેમ્બર | 9 | ગોવર્ધન પૂજા / બેસ્તુ વર્ષ** |
| નવેમ્બર | 11 | ભાઈબીજ |
| નવેમ્બર | 14 | લાભ પાંચમ |
| નવેમ્બર | 16 | જલારામ જયંતિ |
| નવેમ્બર | 21 | તુલસી વિવાહ |
| નવેમ્બર | 24 | દેવ દિવાળી / ગુરુ નાનક જયંતિ |
| ડિસેમ્બર | 11 | ગીતા જયંતિ |
| ડિસેમ્બર | 21 | દત્તાત્રેય જયંતિ (અંદાજિત) |
| ડિસેમ્બર | 25 | ક્રિસમસ |
*2026માં 3 માર્ચે ચંદ્રગ્રહણ છે. ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં સૂતક કાળ ટાળવા હોળિકા દહન 2 માર્ચની સાંજે કરવામાં આવે છે; કેટલાક પ્રદેશોમાં તે ગ્રહણ પૂરું થયા બાદ 3 માર્ચે સાંજે 6:47 પછી પણ થાય છે. ધુળેટી બધે જ 4 માર્ચે એકસમાન છે.
**મોટા ભાગના પંચાંગ સ્ત્રોત બેસ્તુ વર્ષ 9 નવેમ્બરે દર્શાવે છે; અમુક ગણતરીમાં આ તારીખ 10 નવેમ્બર પણ આવે છે. ચોક્કસ તારીખ તમારા શહેરના પંચાંગ સાથે ચકાસી લેવી.
મુખ્ય તહેવારોની ઊંડાણપૂર્વક માહિતી
ઉત્તરાયણ (મકરસંક્રાંતિ) – 14 જાન્યુઆરી
સૂર્ય જ્યારે મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે ઉત્તરાયણ ઉજવાય છે, અને આ ગુજરાતી પંચાંગનો એકમાત્ર તહેવાર છે જે લગભગ દર વર્ષે એક જ તારીખે (14 કે ક્યારેક 15 જાન્યુઆરી) આવે છે, કારણ કે તે ચંદ્રની નહીં, સૂર્યની ગતિ પર આધારિત છે. ધાબા પરથી પતંગ ચગાવવાની મજા, ઉંધિયું-ચિક્કી-તલસાંકળીની જયાફત અને બીજા દિવસે વાસી ઉત્તરાયણની ઉજવણી — આ ત્રણેય ગુજરાતના શહેરી અને ગ્રામીણ બંને વિસ્તારોમાં સરખા ઉત્સાહથી ઉજવાય છે.
મહાશિવરાત્રિ – 15 ફેબ્રુઆરી
ફાગણ મહિનાની કૃષ્ણ ચતુર્દશીએ આવતી આ રાત્રિ શિવભક્તો માટે વર્ષની સૌથી પવિત્ર રાત ગણાય છે. ઉપવાસ, શિવલિંગ પર જળાભિષેક-બીલીપત્ર અને રાત્રિ જાગરણ સાથે “ૐ નમઃ શિવાય”નો જાપ — આ પરંપરા ગુજરાતના સોમનાથ સહિત તમામ શિવ મંદિરોમાં ખાસ ભવ્યતાથી નિભાવાય છે.
હોળી અને ધુળેટી – 2 અને 4 માર્ચ
2026માં હોળીની તારીખ થોડી અલગ ધ્યાન માંગે છે, કારણ કે 3 માર્ચે ચંદ્રગ્રહણ છે. પરિણામે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં હોળિકા દહન એક દિવસ વહેલું, 2 માર્ચની સાંજે કરવામાં આવે છે, જેથી ગ્રહણના સૂતક કાળ દરમિયાન કોઈ શુભ વિધિ ના આવે. રંગોનો તહેવાર ધુળેટી જોકે સમગ્ર ભારતમાં એકસમાન, 4 માર્ચે જ ઉજવાશે. તમારા શહેરનું ચોક્કસ મુહૂર્ત સ્થાનિક પંચાંગમાં ચકાસી લેવું યોગ્ય રહેશે.
હનુમાન જયંતિ – 2 એપ્રિલ
હનુમાન જયંતિ ચૈત્ર મહિનાની પૂનમે ઉજવાય છે, જે 2026માં 2 એપ્રિલના રોજ આવે છે (પૂનમ તિથિ 1 એપ્રિલ સવારે શરૂ થઈને 2 એપ્રિલ સવારે પૂરી થાય છે, અને સૂર્યોદય સમયે તિથિ 2 એપ્રિલે પ્રવર્તમાન હોવાથી ઉજવણી એ જ દિવસે થાય છે). ગુજરાતમાં આ દિવસે હનુમાનજીની રથયાત્રા, ધજા-ધૂપ સાથે મંદિરોમાં ભવ્ય શોભાયાત્રા અને હનુમાન ચાલીસાના સામૂહિક પઠનનું આયોજન થાય છે.
અક્ષય તૃતીયા (અખાત્રીજ) – 19 એપ્રિલ
અક્ષય તૃતીયા ગુજરાતી પરંપરામાં સૌથી શુભ દિવસોમાંનો એક ગણાય છે અને તેને “સ્વયં સિદ્ધ મુહૂર્ત” કહેવાય છે — એટલે કે લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ, નવો વ્યવસાય કે સોનું ખરીદવા માટે અલગથી મુહૂર્ત જોવાની જરૂર પડતી નથી, આખો દિવસ જ શુભ ગણાય છે. આ જ કારણથી આ દિવસે સોનાના વેપારીઓ પાસે વર્ષની સૌથી વધુ ભીડ જોવા મળે છે.
અષાઢી બીજ (જગન્નાથ રથયાત્રા) – 15 જુલાઈ
અમદાવાદ, સૂરત અને વડોદરા સહિત ગુજરાતના અનેક શહેરોમાં ભગવાન જગન્નાથની ભવ્ય રથયાત્રા નીકળે છે. અષાઢ સુદ બીજના દિવસે ઉજવાતી આ યાત્રા ગુજરાતની ધાર્મિક ઓળખનો મહત્વનો ભાગ ગણાય છે, અને અમદાવાદની રથયાત્રા લાખો ભક્તોને આકર્ષે છે.
રક્ષાબંધન – 28 ઓગસ્ટ
શ્રાવણ મહિનાની પૂનમે ઉજવાતો આ તહેવાર ભાઈ-બહેનના પ્રેમનું પ્રતિક છે. 2026માં ખાસ વાત એ છે કે ભદ્રા કાળ સૂર્યોદય પહેલાં જ પૂરો થઈ જાય છે, એટલે સવારે 5:57થી 9:48 સુધીનો આખો ગાળો રાખડી બાંધવા માટે શુભ રહેશે — કોઈ મુહૂર્તની રાહ જોવાની જરૂર નહીં પડે.
જન્માષ્ટમી – 3-4 સપ્ટેમ્બર
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના જન્મદિવસ તરીકે ઉજવાતી જન્માષ્ટમી ગુજરાત માટે ખાસ મહત્વ ધરાવે છે, ખાસ કરીને દ્વારકા જેવા સ્થળોમાં. સ્માર્ત પરંપરા પ્રમાણે 3 સપ્ટેમ્બરે અને વૈષ્ણવ/ISKCON પરંપરા પ્રમાણે 4 સપ્ટેમ્બરે ઉજવણી થાય છે — બંને તારીખો પ્રચલિત છે, એટલે તમારા સંપ્રદાય પ્રમાણે યોગ્ય તારીખ પસંદ કરવી. ભક્તો દિવસભર ઉપવાસ કરે છે અને મધ્યરાત્રિએ વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે.
ગણેશ ચતુર્થી – 14થી 25 સપ્ટેમ્બર
ભાદરવા સુદ ચોથના દિવસે ગણેશ ચતુર્થીની શરૂઆત થાય છે. 10 દિવસ સુધી ઘરે-ઘરે અને પંડાલોમાં ગણપતિ બાપ્પાની સ્થાપના, રોજની આરતી અને મોદકનો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે. 25 સપ્ટેમ્બરે અનંત ચૌદસના દિવસે ગણેશ વિસર્જન સાથે આ ઉત્સવ પૂર્ણ થાય છે.
નવરાત્રી અને દશેરા – 11થી 20 ઓક્ટોબર
નવરાત્રી ગુજરાતીઓ માટે વર્ષનો સૌથી ઉત્સાહી તહેવાર છે. 11 ઓક્ટોબરે ઘટસ્થાપન સાથે નવ દિવસના ગરબા-દાંડિયાની શરૂઆત થાય છે. 18 ઓક્ટોબરે દુર્ગા અષ્ટમી, 19 ઓક્ટોબરે મહાનવમી, અને 20 ઓક્ટોબરે વિજયાદશમી (દશેરા) સાથે આ ઉત્સવ પૂર્ણ થાય છે — જે અસત્ય પર સત્યના વિજયનું પ્રતિક ગણાય છે. વિજયાદશમી પણ અક્ષય તૃતીયાની જેમ “સ્વયં સિદ્ધ મુહૂર્ત” ગણાય છે.
દિવાળી અને બેસ્તુ વર્ષ – 8 અને 9 નવેમ્બર
દિવાળી એટલે રોશનીનો તહેવાર. 8 નવેમ્બરે લક્ષ્મી પૂજા અને ચોપડા પૂજન કરવામાં આવે છે, જ્યારે વેપારીઓ જૂના ચોપડા બંધ કરી નવા ચોપડાની પૂજા કરે છે. બીજા દિવસે, 9 નવેમ્બરે, ગોવર્ધન પૂજા સાથે જ બેસ્તુ વર્ષ એટલે કે ગુજરાતી નવું વર્ષ ઉજવાય છે અને વિક્રમ સંવત 2083ની શરૂઆત થાય છે. લોકો નવાં કપડાં પહેરી, મંદિરે અન્નકૂટ દર્શન કરી, અને એકબીજાને “સાલ મુબારક” તથા “નૂતન વર્ષાભિનંદન” કહી નવા વર્ષને આવકારે છે.
એકાદશી અને મુખ્ય વ્રતની યાદી 2026
| મહિનો | વ્રત/એકાદશી | અંદાજિત તારીખ |
|---|---|---|
| જાન્યુઆરી | શટ્ટિલા એકાદશી | 14 |
| જાન્યુઆરી | જયા એકાદશી | 29 |
| ફેબ્રુઆરી | વિજયા એકાદશી | 13 |
| ફેબ્રુઆરી | આમલકી એકાદશી | 27 |
| માર્ચ | પાપમોચની એકાદશી | 15 |
| માર્ચ | કામદા એકાદશી | 29 |
| એપ્રિલ | વરુથિની એકાદશી | 13 |
| એપ્રિલ | મોહિની એકાદશી | 27 |
| મે | અપરા એકાદશી | 13 |
| મે | પદ્મિની એકાદશી (અધિક માસ) | 27 |
| જૂન | પરમા એકાદશી (અધિક માસ) | 11 |
| જૂન | નિર્જળા એકાદશી | 25 |
| જુલાઈ | યોગિની એકાદશી | 10 |
| જુલાઈ | દેવશયની એકાદશી | 25 |
| જુલાઈ | ગૌરી વ્રત | 25–29 |
| જુલાઈ-ઓગસ્ટ | જયા પાર્વતી વ્રત | 27 જુલાઈ – 1 ઓગસ્ટ |
| ઓગસ્ટ | કામિકા એકાદશી | 9 |
| ઓગસ્ટ | શ્રાવણ પુત્રદા એકાદશી | 23 |
| સપ્ટેમ્બર | અજા એકાદશી | 7 |
| સપ્ટેમ્બર | પાર્શ્વ એકાદશી | 22 |
| ઓક્ટોબર | ઇન્દિરા એકાદશી | 6 |
| ઓક્ટોબર | પાપાંકુશા એકાદશી | 22 |
| નવેમ્બર | રમા એકાદશી | 5 |
| નવેમ્બર | દેવઉઠી (દેવુત્થાન) એકાદશી | 20 |
| ડિસેમ્બર | ઉત્પન્ના એકાદશી | 4 |
| ડિસેમ્બર | મોક્ષદા એકાદશી | 20 |
નોંધ: 2026માં અધિક માસ (17 મે – 15 જૂન) આવે છે, એટલે આ ગાળામાં એકાદશીની સંખ્યા સામાન્ય કરતાં વધુ છે. ચોક્કસ સમય માટે તિથિ શરૂ-પૂરી થવાનો સમય પણ તપાસવો, કારણ કે એકાદશીનું પારણું (વ્રત છોડવાનો સમય) તિથિ પ્રમાણે નક્કી થાય છે.
2026માં લગ્ન માટે શુભ મુહૂર્ત
| મહિનો | શુભ મુહૂર્ત તારીખો (2026) |
|---|---|
| જાન્યુઆરી | 14, 23, 24, 25, 28 |
| ફેબ્રુઆરી | 3, 6, 9, 12, 13, 19, 20, 26 |
| માર્ચ | 8 |
| એપ્રિલ | 20, 21, 26, 27, 29 |
| મે | 3, 6, 13, 14, 18, 19, 23, 25, 26, 28, 29 |
| જૂન | 1, 2, 4, 5, 10, 11, 19, 21, 24, 25, 26, 27 |
| જુલાઈ | 7, 16 |
| ઓગસ્ટ | કોઈ શુભ મુહૂર્ત નથી |
| સપ્ટેમ્બર | કોઈ શુભ મુહૂર્ત નથી |
| ઓક્ટોબર | કોઈ શુભ મુહૂર્ત નથી |
| નવેમ્બર | 20, 25, 26 |
| ડિસેમ્બર | 2, 3, 4, 12 |
ઓગસ્ટથી ઓક્ટોબર દરમિયાન કોઈ લગ્ન મુહૂર્ત ના હોવાનું કારણ ચાતુર્માસ છે — અંદાજે અષાઢથી કારતક મહિના સુધીનો આ ગાળો હિન્દુ પરંપરામાં લગ્ન જેવાં શુભ કાર્યો માટે વર્જિત ગણાય છે, કારણ કે માન્યતા પ્રમાણે આ સમયગાળામાં ભગવાન વિષ્ણુ ક્ષીરસાગરમાં યોગનિદ્રામાં જાય છે. દેવ ઊઠી અગિયારસ (20 નવેમ્બર) પછી મુહૂર્ત ફરી શરૂ થાય છે. અક્ષય તૃતીયા (19 એપ્રિલ) અને વિજયાદશમી (20 ઓક્ટોબર) જેવા “સ્વયં સિદ્ધ મુહૂર્ત” દિવસોમાં અલગથી મુહૂર્ત જોવાની જરૂર રહેતી નથી, જોકે ઓક્ટોબરનું વિજયાદશમી ચાતુર્માસમાં આવતું હોવાથી લગ્ન માટે તેનો ઉપયોગ ઓછો થાય છે.
ચોક્કસ તારીખ અને સમય કુંડળી-મિલાન અને સ્થાનિક પંચાંગ પર આધાર રાખે છે, એટલે અંતિમ નિર્ણય લેતાં પહેલાં કુટુંબના પુરોહિત કે જ્યોતિષીની સલાહ જરૂર લેવી.
પંચાંગનો રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો
મોટા ભાગના લોકો પંચાંગને ફક્ત તહેવારોની યાદી સમજે છે, પણ પરંપરાગત રીતે તેનો ઉપયોગ રોજિંદા નાના-મોટા નિર્ણયો માટે પણ થાય છે:
- રાહુકાળ તપાસો – દરેક દિવસે લગભગ 90 મિનિટનો એક ગાળો ‘રાહુકાળ’ ગણાય છે, જે નવો ધંધો શરૂ કરવા, મોટી ખરીદી કરવા કે મુસાફરી શરૂ કરવા માટે સામાન્ય રીતે ટાળવામાં આવે છે. આ સમય દરેક વારે અલગ-અલગ હોય છે.
- ચોઘડિયા જુઓ – દિવસ અને રાત્રિને 8-8 ભાગમાં વહેંચીને શુભ (લાભ, અમૃત, શુભ) અને અશુભ (કાળ, રોગ, ઉદ્વેગ) ચોઘડિયા નક્કી કરવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને મુસાફરી કે નાના કામકાજ માટે થાય છે.
- તિથિ પ્રમાણે વ્રત રાખો – એકાદશી, પૂનમ કે ચોથ જેવી તિથિઓ પર ઘણા લોકો ઉપવાસ કે ધાર્મિક વિધિ કરે છે. તિથિ ક્યારે શરૂ થાય અને ક્યારે પૂરી થાય એ જાણવું જરૂરી છે, કારણ કે એક તિથિ બરાબર 24 કલાકની નથી હોતી.
- ગૃહપ્રવેશ કે નવો વ્યવસાય – આવા મોટા નિર્ણયો માટે લોકો સામાન્ય રીતે પંચાંગમાં શુભ મુહૂર્ત ચકાસે છે, અથવા અક્ષય તૃતીયા-વિજયાદશમી જેવા સ્વયં સિદ્ધ મુહૂર્ત દિવસો પસંદ કરે છે.
તારીખોમાં ક્યારેક 1 દિવસનો ફરક કેમ આવે છે?
જો તમે અલગ-અલગ વેબસાઈટ કે એપ પર ગુજરાતી કેલેન્ડર ચકાસ્યું હોય, તો ક્યારેક એક જ તહેવારની તારીખમાં 1 દિવસનો ફરક જોવા મળ્યો હશે. તેનું કારણ છે ‘ઉદયા તિથિ’નો નિયમ: પરંપરા પ્રમાણે જે તિથિ સૂર્યોદય સમયે પ્રવર્તમાન હોય એ જ આખા દિવસની તિથિ ગણાય છે, પછી ભલે એ તિથિ એ જ દિવસે થોડી મિનિટોમાં પૂરી કેમ ના થઈ જાય.
હવે સૂર્યોદયનો ચોક્કસ સમય દરેક શહેરમાં અલગ-અલગ હોય છે — અમદાવાદ, સુરત, મુંબઈ કે લંડન-ન્યૂયોર્કમાં વસતા ગુજરાતીઓ માટે સૂર્યોદય મિનિટોના ફરકથી અલગ સમયે થાય છે. જો કોઈ તિથિ બરાબર સૂર્યોદયના સમયની આસપાસ જ બદલાતી હોય, તો એક શહેરમાં નવી તિથિ સૂર્યોદય પહેલાં શરૂ થઈ ગઈ હોય અને બીજા શહેરમાં પછી — આ કારણે તહેવારની તારીખ 1 દિવસ આગળ-પાછળ થઈ શકે છે. આ લેખની તારીખો ભારતીય માનક સમય પ્રમાણે છે; વિદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓએ પોતાના શહેરના સ્થાનિક પંચાંગ સાથે એક વાર સરખાવી લેવું હિતાવહ છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
2026માં ગુજરાતી નવું વર્ષ ક્યારે છે? 2026માં ગુજરાતી નવું વર્ષ (બેસ્તુ વર્ષ) 9 નવેમ્બરે છે, જે વિક્રમ સંવત 2083ની શરૂઆત કરે છે. (અમુક પંચાંગ ગણતરીમાં આ તારીખ 10 નવેમ્બર પણ દર્શાવવામાં આવે છે — સ્થાનિક પંચાંગ સાથે ચકાસવું.)
2026માં દિવાળી ક્યારે છે? 2026માં દિવાળી (લક્ષ્મી પૂજા) 8 નવેમ્બરે છે.
વિક્રમ સંવત એટલે શું? વિક્રમ સંવત એ ભારતીય લૂનીસોલર કેલેન્ડર પ્રણાલી છે, જેની શરૂઆત ઈ.સ. પૂર્વે 57માં થઈ મનાય છે, અને તે અંગ્રેજી કેલેન્ડર કરતાં આશરે 57 વર્ષ આગળ ગણાય છે.
ગુજરાતી પંચાંગ અને ઉત્તર ભારતના પંચાંગમાં શું ફરક છે? ગુજરાત ‘અમાંત’ પદ્ધતિ વાપરે છે, જ્યાં મહિનો અમાસે પૂરો થાય છે, જ્યારે ઉત્તર ભારતના ઘણા રાજ્યો ‘પૂર્ણિમાંત’ પદ્ધતિ વાપરે છે, જ્યાં મહિનો પૂનમે પૂરો થાય છે. તહેવારોની તારીખ મોટે ભાગે એક જ રહે છે, પણ મહિનાનું નામકરણ ક્યારેક એક-બે અઠવાડિયા આગળ-પાછળ દેખાઈ શકે છે.
શું આ કેલેન્ડરની તારીખો બધા શહેરો અને દેશો માટે એકસમાન છે? મોટા ભાગની તારીખો સમાન રહે છે, પણ તિથિ-સંક્રમણના દિવસોમાં સ્થાનિક સૂર્યોદયના તફાવતને કારણે 1 દિવસનો ફરક શક્ય છે — ખાસ કરીને વિદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓ માટે. ઉપર “તારીખોમાં ફરક કેમ આવે છે” સેક્શનમાં આનું કારણ વિગતવાર સમજાવ્યું છે.
2026માં હોળી ક્યારે છે? 2026માં હોળિકા દહન 2 માર્ચે (ગુજરાત-મહારાષ્ટ્રમાં, ચંદ્રગ્રહણને કારણે) અને ધુળેટી 4 માર્ચે છે.
2026માં લગ્ન માટે કયા મહિના શુભ નથી? ઓગસ્ટ, સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર — આ ત્રણ મહિના ચાતુર્માસના ગાળામાં આવતા હોવાથી લગ્ન મુહૂર્ત નથી હોતા.
શું આ કેલેન્ડરમાં એકાદશી અને વ્રત-તિથિની માહિતી છે? હા, નિર્જળા એકાદશી, ગૌરી વ્રત, જયા પાર્વતી વ્રત સહિત વર્ષની તમામ મુખ્ય એકાદશીની યાદી ઉપર આપવામાં આવી છે.